Hemoroid Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Hemoroidler her insanda bulunan, anal kanalda yerleşen ve dışkılama kontrolünün sağlanmasında katkıda bulunan damardan zengin yastıkçıklardır. Dinlenme ve uyku sırasında adeta bir tıkaç görevi görerek istemsiz dışkı kaçaklarını önlerler. Ayrıca anüsü çevreleyen sfinkter kasları üzerinde koruyucu bir yastık tabakası oluşturarak dışkılama esnasında bu kasların hasar görmesini engellemiş olurlar.

Hemoroid yastıkçıkları, damarların yerleşim yerine göre iç hemoroidler (dişli hattın üzerinde, anal kanalın içinde) ve dış hemoroidler (dişli hattın altında, anüsün dış kısmında) olarak sınıflandırılır.

ANAL KANAL VE HEMOROİDLERİN YERLEŞİMİ

Hemoroidlerin bulgu vermeye başlamasının başlıca nedeni ıkınmadır. Kabızlık şikayeti olan bireylerde dışkı sertleşir ve dışkılama işlevi zorlaşır. Birey bu sert dışkıyı boşaltmak için aşırı ıkınma ve zorlanmaya gerek duyar. Ikınma sırasında artan basınç damarların şişmesine ve yastıkçıkların genişlemesine yol açar. Giderek genişleyen ve sarkmaya başlayan hemoroidler prolapsus (anüsten dışarıya taşma) ve kanamaya yol açar. Hastalarda şikayete yol açmaya başlamış bu duruma hemoroidal hastalık adı verilir.

MAKAT DIŞINA ÇIKAN HEMOROİD MEMELERİ

Hemoroidal hastalık oluşumunu kolaylaştıran faktörler;

• Kronik (uzun süreli) kabızlık veya ishal ve bunlara bağlı sürekli ıkınma
• Liften zengin gıdalardan fakir beslenme, yeterli su tüketilmemesi düzenli tuvalet alışkanlığının olmaması
• Dışkılamanın çeşitli nedenlerle sürekli ertelenmesi
• Hamilelik
• Genetik nedenler (kalıtsal yatkınlık)
• Dışkılamayı kolaylaştıran ilaçların (laksatif ve lavmanların) sık kullanımı
• Tuvalette uzun süre oturulması (gazete, kitap okunması vb.) ve
• Gereksiz ıkınma
• Ağır yük kaldırılması
• Şişmanlık
• Hastalığın şiddetlenmesine neden olan besin maddelerinin tüketilmesi (alkol, baharatlı yiyecekler)

HEMOROİD HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Ana bulgu kanama ve hemoroid yastıkçıklarının makattan dışarıya sarkmasıdır (prolapsus). Kanama, dışkılamadan sonra tuvalet kâğıdına bulaşma ya da damlama şeklinde ve parlak kırmızı renktedir. Nadiren fışkırır tarzda olabilir. Uzun süre devam eden bu tip yoğun kanamalar kansızlığa ve bunun sonucu olarak halsizlik ve yorgunluğa yol açabilir. Genelde kanama ağrısızdır (özellikle iç hemoroidlerde).

Yastıkçıkların makattan dışarıya sarkması dışkılama esnasında ortaya çıkar ve genellikle kendiliğinden geriler. Hastalık ilerleyince dışarı çıkmış olan bu yastıkçıkları elle yerine koymak gerekebilir. İleri evrelerde ise prolapsus süreklilik kazanır ve geri itilemez.

Dışarıya çıkmış hemoroidlerin sümüksü salgıları makat etrafında tahrişe ve kaşıntıya neden olur.

Kronik hemoroidler genellikle ağrı oluşturmaz, sadece ele gelen meme olarak tarif edilir. Ancak zorlu dışkılama sonrasında ortaya çıkan akut (ani) hemoroidler ya da dış hemoroidlerde damar içinde kan pıhtısı oluşması (tromboze hemoroid) durumları zonklayan, oturmaya bile engel olan şiddetli ağrıya neden olur.

HEMOROİD HASTALIĞINDA TANI NASIL KONUR?

Fizik muayenede, makat bölgesi ve kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun parmakla muayenesinde büyümüş hemoroidler saptanabilir. Ayrıca kanama ve ağrı oluşturan diğer makat bölgesi hastalıkları da elenmiş olur.

Dışkıdan kan gelmesi şikayeti olan bir hastada, fizik muayenede kanamayı açıklayacak patoloji saptanmadığında, ya da hastanın öyküsünde makatın daha yukarı kısımlarına ya da kalın bağırsağa ait bir hastalıktan şüphelenildiğinde, ailesinde kalın bağırsak kanseri olan bireylerde, kanama sebebini tam olarak belirlemek için fizik muayeneye ek olarak endoskopik muayene yapılır (Rektosigmoidoskopi-Kolonoskopi).

Kolonoskopi, kalın bağırsağın içini örten tabakanın, ucunda kamera olan ince borular yardımıyla direkt gözle incelenmesi işlemidir. Genellikle sedasyon altında yapılan bu işlem, dışkılama sırasında kanamaya neden olan erken evredeki bir kalın barsak kanserinin ya da iltihabi barsak hastalığının farkına varılmasına yardımcı olur. Böylece hemoroid hastalığı diye yanlış tedavi edilmenin önüne geçilmiş olur.

Hemoroid hastalığının belirtileri, bağırsak kanseri ve diğer sindirim sistemi hastalıklarının belirtilerine benzediğinden dolayı, hastaların şikayetleri ortaya çıktığında önce bir doktor tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir.

Başkalarının kullandığı ilaçlar ve gelişigüzel doktor kontrolünde olmadan eczanelerden temin edilen ilaçlar zaman kaybına neden olabilir.

HEMOROİD HASTALIĞI TEDAVİSİ

KONSERVATİF (KORUYUCU) YÖNTEMLER NELERDİR?

Şikayetlere yol açan hemoroidlerin büyük çoğunluğu konservatif (koruyucu) yöntemlerle tedavi edilir. Bu konservatif öneriler ile birçok hasta herhangi bir girişime veya ameliyata gerek duymadan iyileşir.

Tedavi yöntemine karar vermede;

• Hastalığın etkilediği bölge (iç- dış hemoroidal hastalık)
• Hastalığın evresi
• Şikayetlerin şiddeti göz önüne alınır.

Ana kural, hastaların yumuşak kıvamlı bol dışkı yapmalarının sağlanmasıdır. Bu amaçla;

• Lifli gıdalardan zengin beslenme (yeterli meyve- sebze, baklagil ve tam buğdaydan yapılmış unlu besinler)
• Bol sıvı tüketme (10-12 bardak/ gün)
• Düzenli tuvalet alışkanlığı
• Tuvalette uzun zaman oturma ve aşırı ıkınmadan kaçınma konusunda hastalar bilgilendirilir.

Dışkılama sırasında makattan dışarıya doğru çıkan memelerin (pakelerin) tekrar geri itilmesi gerekir. Aksi takdirde dışarıda kalan hemoroidal memeler ağrı, kanama ve iltihaplanmaya neden olabilir.

Akut dönemlerde;

• Sıcak suda oturma banyosu yapma, ödemi ve dolayısıyla yakınmaları azaltabilir.
• Oturma banyosundan ya da dışkılamadan sonra makat bölgesinin ıslak bırakılmaması, tuvalet kağıdı ile nazikçe kurulanması gerekir.
• Akut hemoroid söz konusu olduğunda lokal etkili topikal kremler/ fitiller 1-2 hafta süreyle kullanılabilir.
• Makat bölgesindeki damarların kan akımını kontrol eden ve aşırı şişmesini önleyen, akut hemoroidal hastalığın kısa zamanda normal hale dönmesini kolaylaştıran flebotropik ilaçlar vardır. Bu ilaçlar doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

CERRAHİ YÖNTEMLER

Hemoroidal Arter Ligasyonu
Hemoroid Stapleri (ileri evre sarkmış iç hemoroidlerde ve anal prolapsusta kullanılır) Hemoroidektomi (uzun süreli ve konservatif yöntemlere cevap vermeyen hemoroid hastalığının tedavisinde nüks açısından en başarılı yöntemdir (nüks<%5).

Hemoroidektomi ameliyatı, şikayetlere neden olan hastalıklı hemoroid pakesinin çıkarılması işlemidir. Hemoroidektomi, anestezi ve hastanede yatmayı gerektirebilir. Yaranın iyileşmesi 2-4 haftada olur. Kaşıntı, az miktarda kanama veya akıntı çok fazla değilse dikkate alınmaz. Anal bölge temizliği önemlidir. Her dışkılama sonrası temizlenmesi gerekmektedir. 7-14 gün sonra yaranın kontrolü için muayene olmak gerekir.

DIŞ HEMOROİDLERİN TEDAVİSİ
Dış hemoroidler herhangi bir semptoma yol açmazlar. Tromboz (hemoroid içerisinde kan pıhtısı) gelişmediği sürece herhangi bir tedavi gerekmez. Tromboze hemoroid, ani gelişen ağrı ve mor renkli meme olarak kendini gösterir.

Şiddetli ağrı ile başvuran hastalarda ilk 48 saat içinde hemoroid pakesinin içindeki pıhtıyı boşaltmak gerekir. Bu nedenle bölgesel anestezi (lokal anestezi) altında hemoroid pakesi üzerindeki deri kesilip içindeki pıhtı çıkarılmalıdır. Cerrahi olarak boşaltılmayan tromboze hemoroidler zamanla kendiliğinden gerileyebilirler.

Akut trombozlu, gangrenli, makat dışına sarkmış iç hemoroidlerde yaklaşım erken hemoroidektomidir.