Makatta Çatlak Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Kalın bağırsağın son kısmına rektum, bunun son 3-4 cm’lik kısmına da anal kanal denir. Anal kalın 2/3 üst kısmını halka tarzında saran, istem dışı çalışan ve anüsün (makatın) kapalı durmasını sağlayan kaslara iç sfinkter adı verilir. Anal kanalın 1/3 alt kısmında ise istemli olarak çalışan dış sfinkter kası mevcuttur. Anal fissür, anal kanaldan makat kenarına kadar uzanan, ağrı, kanama, bazen de kaşıntıya yol açan bir yırtıktır (çatlak). Çoğunlukla arka orta çizgide uzunlamasına yerleşimlidir (yüzde 90).

Fissür genellikle bir kabızlık dönemini, bazen de bir ishal atağını takiben oluşur. Hacimli, kuru, sert bir dışkının anal kanaldan (makattan) geçerken yol açtığı travmadan dolayı meydana gelir.

Bunun yanında rektuma dışarıdan sokulan yabancı cisimler (lavman cihazı, endoskop vb.), daha önceden geçirilmiş makat bölgesi ameliyatları (örneğin hemoroidektomi) da anal fissür oluşumunda rol oynayan diğer etkenlerdir.

Nadiren Crohn hastalığı, Tüberküloz, Lösemi, anal kanserler ve cinsel temasla geçen bazı hastalıklar da fissüre yol açabilirler.

Travma dışı fissürler genellikle orta hat dışında, yüzeyel ve birden fazla sayıdadırlar. Altta yatan hastalığın tedavisi genellikle fissürün iyileşmesi ile sonuçlanır.

Anal fissürlerin çoğu yüzeyeldir ve genellikle birkaç günde kendiliğinden iyileşir (akut anal fissür). Kabızlık veya ishalin uzun süre devam etmesi ya da tekrarlaması durumunda buradaki yırtık sürekli tahriş olur, iyileşme gecikir. İyileşmeyen yırtıklar giderek derinleşir ve tabanında iç sfinkter kasları görünmeye başlar (kronik anal fissür).

Tahriş ve ağrıdan dolayı iç sfinkter kasının uzun süre kasılı kalması yırtığın iyileşmesini engeller. Kronik (süreğen) hale gelen fissürlerde fissürün dış uç kısmındaki deride bir deri uzantısı ortaya çıkar (nöbetçi meme).

ANAL FİSSÜRÜN BELİRTİLERİ NELERDİR?

• Dışkılama sırasında meydana gelen yanma ve yırtılma tarzında şiddetli bir ağrı. Ağrı dışkılama sonrası dakikalar ya da saatlerce sürebilir. Ağrı, anal kanal çevresinde dışkılama alışkanlığını kontrol eden kas olan sfinkter kasının spazmına (kasılmasına) bağlıdır. Bazen hastalar ağrı nedeniyle dışkılamadan kaçınabilirler, bu da dışkının sertleşmesine ve dışkılama sırasında ağrının daha da artmasına neden olur.
• Dışkılama sonrasında tuvalet kağıdına bulaşan az miktardaki parlak, kırmızı renkli bir kanama
• Fissürün salgısı anal bölgede ıslanmaya ve kaşıntıya da yol açabilir.

ANAL FİSSÜRÜN TANISI NASIL KONUR?

Yakınmaları fissürü düşündüren hastalarda, muayene ile çoğu kez fissürün kendisi ve nöbetçi meme denilen deri uzantısı görülebilir.

ANAL FİSSÜRDE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Makat bölgesi yakınmaları olan hastaların mutlaka bir genel cerrah tarafından değerlendirilmeleri gerekir.

Başkalarının kullandığı ilaçlar veya doktor kontrolünde olmadan eczanelerden gelişigüzel temin edilen ilaçlar zaman kaybına neden olabilir.

En önemlisi de benzer yakınmalarla kendini gösteren, altta yatan başka bir hastalığın var olup olmadığının farkına varılmasıdır. Yeni oluşmuş olan fissürlerin pek çoğu tedavisiz ya da konservatif (cerrahi olmayan) yöntemlerle iyileşirler. İç sfinkter basıncını azaltan her işlem fissürün iyileşmesini kolaylaştırır.

Cerrahi Olmayan Yöntemler;

• Kabızlık veya ishalin düzeltilmesi  (yeterli miktarda posa içeren yiyecekler, bol su ve düzeli tuvalet alışkanlığı
• Kısa süreli uygulanan topikal (fissür üzerine uygulanan) analjezik-kortizonlu kremler
• Sıcak oturma banyoları hastaların çoğunda yeterli olur.

15-30 gün içerisinde iyileşmeyen fissürlerin kronikleştiği kabul edilir. Tedaviye cevap vermeyen, ağrı ve/ veya kanamaya devam eden fissürler cerrahi yolla tedavi edilmelidir.

CERRAHİ TEDAVİ

Cerrahi tedavide anal kanalı kontrol eden iç sfinkter kasının bir kısmı kesilir, böylece ağrı ve sfinkter spazmı ortadan kalkınca fissür kendiliğinden iyileşir (yüzde 95). Nüks olasılığı %1-2′dir. Tam iyileşme birkaç hafta içinde olur. Ancak ağrı sıklıkla birkaç gün içinde ortadan kalkar.

Hangi hastanın hangi tedaviden yarar göreceğine doktor karar vermelidir.